آمد ز کوهســــــار دماوند کیقباد
شد کشور از قدومش چون روضه ی جنان (ملک الشعرای بهار)
شهرستان دماوند در شرق استان تهران در مسیر تهران به فیروزکوه قرار گرفته است. این شهرستان به دلیل وجود آثار تاریخی و سابقه سکونت از یکسو و وجود شرایط آب و هوایی مناسب در تابستانها و جاذبه های طبیعی از سوی دیگر؛ در جهانگردی استان دارای نقش و اهمیت است. این شهرستان با مساحتی حدود 188 هزار هکتار در میان شهرستانهای فیروزکوه، آمل، ورامین، گرمسار و تهران قرار دارد و منطقه ای کوهستانی است که متوسط ارتفاع آن از سطح دریا حدود 2000 متر است. از میزان 188هزار هکتار مساحت شهرستان، 83 درصد جزو منابع ملی و 16 درصد جزو زمین های کشاورزی و حدود یک درصد بقیه نیز جزو حوزه شهری است.
طبیعت دماوند شامل تنوع گونه های کمیاب می باشد و دارای جانورانی همچون کل، بز، میش، پلنگ به عنوان عمده ترین حیوانات موجود حیات وحش شهرستان و علاوه بر آن پرندگان گوناگونی نظیر کبک، تیهو، کبک دری، پرندگان شکاری مانند عقاب طلایی، قرقی، دلیجه میباشد. این شهرستان از لحاظ کشاورزی نیز بسیار حائز اهمیت بوده و بخش قابل توجهی از محصولات کشاورزی مورد نیاز استان تهران را تامین میکند؛ و از معروفترین محصولات آن میتوان از سیب دماوندی نام برد.
این یک گوید بیا به ســــیب دماوند
آن یک گوید بیا به آلوی قزوین (ملک الشعرای بهار)
آثار تاريخی و فرهنگی موجود در شهرستان دماوند نيز از دید آنوبانینی نمايشگر قدمت تاريخی اين منطقه از استان تهران است. برج و مقبره شبلی که مربوط به قرن 5 هجری قمری است، معروف ترين بنای تاريخی ناحيه بوده و قلعه باستانی گل خندان که در دوره ساسانی ساخته شده، از ديگر آثار تاريخی شهرستان دماوند است. مساجد، امام زاده ها و بقعه ها که به سده های مختلف تعلق دارند، نيز در قسمت های مختلف شهرستان دماوند پراکنده شده اند و از جمله آثار تاريخی استان تهران به شمار می آيند.
چند دهه قبل نزدیک شهر دماوند دو ظرف سفالین قرمز رنگ، بدون پایه به طور اتفاقی به دست آمد. قسمتی از ظرف به شکل سر گوزن بود و نیز در همین مکان دو سکه از فرهاد دوم (۱۳۸ پ.م) و مهرداد دوم (۸۸-۱۲۳ پ.م) اشکانی کشف شد. همچنین روی یک مهر ساسانی که در دماوند کشف شد، نام دمباوند حک شده است. در متون اسلامی نیز نام این محل به صورت دنباوند آمده است.
شاهنامه فردوسی را میتوان در شمار اسناد قدیمی که از دماوند نام برده است، به شمار آورد. فردوسی بارها از این شهر در شاهنامه نام برده است. کوه دماوند آشیانه سیمرغ، محل پرورش زال، محل به بند کشیده شدن ضحاک مار دوش توسط فریدون و محل و قوع بسیاری از اسطوره های ایرانی است.
بیاورد ضــــحاک را چون نوند
به کوه دماوند کردش به بند (شاهنامه فردوسی)
تقسیم بندی شهرستان دماوند:
| دهستان |
شهرها و روستاهای بخش مركزی |
| تاررود |
مراء| آخورودین | کاجان | تمسیان | زرهدر | حصار بالا | حصار پائین | کالدشت پائین | چنار شرق | اشندر | اسلامآباد | آب چشمه | اصلان | اوزندره | جوز درخت | حسینآباد | علیآباد والی | کبوددره | لونه | ورجه |
| ابرشیوه |
سربندان | چهلچشمه | جابان | آئینهورزان | سرخده | سیدآباد | آرو | خسروان | گرمابسرد | مغانک | مومج | کهنک | هویر| یهر | لیپشت | دلیچای | دهنار | مشهد | رودافشان | سقزدره | شاهبلاغی | قلفک | کفتاردره | کلاهک | گویچ و لیپشت |
| جمعآبرود |
شهر آبسرد | زان | دزدآباد | لومان | ویرانه | دواب | زیارت بالا | زیارت پائین | بیدک | اهران | بولان | تنگه بولان | هورینه | وادان | اتابک کتی | اتابک شمسالمعالی | آجان | اوچونک | دلی | سنگ آسیاب | شمسآباد | کردر | کوهان | مرانک | تاسکین | هاشمک |
| دهستان |
شهرها و روستاهای بخش رودهن |
| آبعلی |
شهر آبعلی | مبارکآباد | وسکاره | آردینه | جورد | هزاردشت | انا | پیست اسکی آبعلی | تجرک بالا | تجرک پائین | جعفرآباد | ضرغام | دشتک | ساداتمحله | سرپولک | سنگ دروازه و قائممحله |
| مهرآباد |
مهرآباد | گلاهک | چنار غرب | عباسآباد و خورین تختها | چشمهها | شاطر محمد | مندانک | ولیآباد | یلقاندره و نوده |
| شهرها |
دماوند | آبعلی | آبسرد | رودهن | کیلان | جيلارد | گيلاوند |
